مقایسۀ مفهوم عشق در اندیشۀ اریک فروم و مولانا با تأکید بر مسئلۀ فردیت و فنا

سید مجید  حسینی نجفی; پرستو یمینی; یداله  طالشی; شبنم  لاجوردی زاده

نویسندگان

سید مجید حسینی نجفی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین-تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-1163-7689
پرستو یمینی گروه زبان و ادبيات فارسي، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران https://orcid.org/0009-0001-6225-9988
یداله طالشی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-2858-3417
شبنم لاجوردی زاده گروه زبان و ادبیات فارسی، واحدشهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-7485-9665

کلمات کلیدی:

عشق, اریک فروم, مولانا, فنا, فردیت

چکیده

عشق یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در اندیشه عرفانی و روان‌شناختی است که در هر یک از این حوزه‌ها بر اساس مبانی انسان‌شناختی و هستی‌شناختی خاصی تفسیر شده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اشعار مولانا، به بازخوانی انتقادی نظریۀ عشق اریک فروم می‌پردازد و نشان می‌دهد که هرچند هر دو اندیشمند عشق را راهی برای رهایی انسان از وضعیت جدایی و دستیابی به نوعی یگانگی می‌دانند، اما در تبیین ماهیت این یگانگی تفاوتی بنیادین میان آن‌ها وجود دارد. فروم، بر اساس مبانی انسان‌گرایی مدرن، عشق را هنری می‌فهمد که بر بلوغ شخصیت، مسئولیت‌پذیری و حفظ فردیت استوار است؛ در حالی‌که مولانا عشق را حقیقتی متعالی و نیرویی دگرگون‌کننده می‌بیند که انسان را از خودبینی و تعلقات رها کرده و به مقام فنا و وحدت با معشوق می‌رساند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم فنا در اندیشۀ مولانا نه نشانه ازخودبیگانگی، بلکه مرتبه‌ای از تعالی معنوی و رهایی از خودمحوری است و ازاین‌رو در چارچوب نظری فروم به‌سختی قابل تبیین است. نتیجه آنکه نظریۀ فروم، با وجود توانایی در تحلیل ابعاد روان‌شناختی و بین‌فردی عشق، در مواجهه با تجربه عرفانی عشق در اندیشۀ مولانا با محدودیت‌هایی روبه‌رو می‌شود و اشعار مولانا افقی فراتر از تبیین روان‌شناختی عشق پیش روی پژوهش می‌گشایند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Fromm E. The art of loving. Tehran: Morvarid; 2014.

2. Fromm E. Psychoanalysis and religion. Tehran: Morvarid; 2009.

3. Zamani K. The enameler of love: A thematic commentary on the spiritual Masnavi of Rumi, Jalal al-Din Muhammad Balkhi. Tehran: Ettelaat Publications; 2004.

4. Rumi Ja-DM. Spiritual couplets. Nicholson RA, editor. Tehran: Mowla; 1925.

5. Foruzanfar Ba-Z. Commentary on the noble Masnavi. Tehran: Zavvar Publications; 1996.

6. Abbaszadeh K, Taherlu H. The manifestation of love in Rumi's poetry. Islamic Mysticism (Religions and Mysticism). 2013;9(36).

7. Rumi Ja-DM. Collected works of Shams, or the great divan. Foruzanfar Ba-Z, editor. Tehran: Amir Kabir; 1999.

8. Homai Ja-D. The book of Rumi: What does Rumi say? Tehran: Agah; 1987.

9. Atooni B, Atooni B. Love from the Perspective of Rumi and Mulla Sadra: With Emphasis on the Masnavi-ye Ma'navi and al-Asfar al-Arba'a. Mystical Studies in Persian Literature. 2011(9):41-56.

10. Fromm E. Beyond the chains of illusion. Tehran: Morvarid; 2012.

11. Esparham D, Tasdighi S. The Cognitive Metaphor of Love in Rumi's Masnavi. Literary Text Research. 2018;22(76):87-114.

12. Abbasi K. A comparison of the manifestations of love in Hafez's Divan and Rumi's Masnavi. Mystical Studies. 2019;12(3):101-20.

13. Arab-Jaafari M, Shaban-zadeh M. Comparison of the concept of annihilation in the thoughts of Abu Saeed Abu Al-Khair and Sohrab Sepehri. The Mysticism Magazine in Persian Literature. 2015;7(27).

14. Hojjari S, Nasr Esfahani MR. An Examination of Annihilation and Subsistence from Sanai's Perspective Based on the First Mystical Tradition. Poetry Research Quarterly. 2020;12(46):65-90.

15. Isazadehfar M. Manifestations of Annihilation and Survival in Contemporary Persian Narratives. Journal of Islamic Mysticism Studies. 2017;9(4):475-500.

16. Mobasheri M, Valizadeh Pasha L. A Comparative Study of the Conceptual Metaphor Love Is War in the Conceptualization of Annihilation in the Divan-e Shams and the Qur'an. Literary-Qur'anic Research. 2019(1):179-221.