دگردیسی افق‌های مضمونی و تکوین «غزل‌حماسه» در شعر دفاع مقدس (۱۳۶۷–۱۳۵۹)

نویسندگان

  • سعید خومحمدی خیرآبادی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-0327-3536
  • علی عشقی سردهی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران https://orcid.org/0000-0002-5820-6453
  • ابوالقاسم امیراحمدی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-6681-6278

کلمات کلیدی:

غزل معاصر, ادبیات دفاع مقدس, غزل‌حماسه, نوآوری محتوایی, شعر متعهد

چکیده

قالب غزل در سنت ادبیات فارسی همواره مأمن تغزل فردی، عواطف لطیف و شهود عرفانی بوده است. با این حال، وقوع انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی(۱۳۵۹ـ۱۳۶۷)، تحولی پارادایمی در بستر تولید معنا ایجاد کرد و زمینه‌ساز شکل‌گیری گونه‌ای نوظهور تحت عنوان «غزل دفاع مقدس» یا «غزل‌حماسه» گردید. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ ‌تحلیلی و بر پایه روش‌های اسنادی و تحلیل محتوای کیفی، به بازشناسی و طبقه‌بندی نوآوری‌های مضمونی و محتوایی غزل در بازه زمانی هشت‌ساله دفاع مقدس می‌پردازد. مسئلۀ محوری جستار حاضر، تبیین چگونگی سازوارگی خصلت جمعی و ستیزندۀ «حماسه» با ماهیت انوثی و فردی «غزل» است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که غزل‌سرایان متعهد با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بینامتنی فرهنگ عاشورا، نمادپردازی‌های دینی و تصاویر عینی جبهه‌ها، دست به دگردیسی بنیادین در ارکان سنتی غزل زدند؛ به‌گونه‌ای که «منِ فردی» شاعر به «منِ جمعی و متعهد» استحاله یافت، معشوق زمینی جای خود را به مفاهیمی چون شهید، ایثار و آرمان‌های قدسی سپرد و حماسه برونی به «حماسه‌ای انفُسی و باطنی» بدل شد. سیر تطّور محتوایی غزل در این دوره، از بیانی صرفاً تهییجی و واژه‌سازانه در سال‌های آغازین (۱۳۵۹ـ۱۳۶۱)، به سمت عمق‌بخشی نمادین و ترکیب غنا و حماسه در سال‌های میانی (۱۳۶۲ـ۱۳۶۶)، و در نهایت به مرثیه‌سرایی انتقادی، غربت جانبازان و حسرت جاماندگی از قافله شهدا پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ (۱۳۶۷) دگرگون شده است. بدین‌ترتیب، غزل دفاع مقدس توانست بدون فروپاشی ساختار عروضی کهن، به رسانه‌ای پویا برای ثبت حافظه جمعی و هویت‌بخشی تاریخی بدل گردد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Farshidvard K. On Literature and Literary Criticism. Tehran: Amir Kabir; 1984.

2. Safa Z. History of Literature in Iran. Tehran: Ferdows; 1989.

3. Shafiei Kadkani MR. Periods of Persian Poetry from the Constitutional Revolution to the Fall of the Monarchy. Tehran: Tous; 1980.

4. Zarrinkoub A. Poetry without Lies, Poetry without Masks. Tehran: Javidan; 1974.

5. Mozafari SA. Poetry of the Movement and Poetry of the System. 2003. p. 30-42.

6. Mollahaji Aghaei MH. Epic in Modern Poetry: From Nima to the Islamic Revolution. Roshd-e Amuzesh-e Zaban va Adab-e Farsi. 2004(72):1-17.

7. Ajaei T. Aesthetics in the Poetry of the Islamic Revolution. Islamic Revolution Research Journal. 2000;1(4):140-54.

8. Jafarian MH. On the Margin of the Shatt. Tehran: Art Center; 1990.

9. Shamlou A. Selected Poems of Ahmad Shamlou. Tehran: Bamdad; 1969.

10. Shamisa S. The Development of the Ghazal in Persian Poetry. Tehran: Ferdows; 1991.

11. Aminpour Q. Morning Breath. Tehran: Islamic Propagation Organization, Art Center; 1984.

12. Mirshakkak YA. Moon and Linen. Tehran: Barg; 1989.

13. Ramezani Farakhani M. Toward the Republic of Ghazal. 1992.

14. Ahmadi M. Fiery Lava. 1994.

15. Sabour D. Horizons of the Persian Ghazal. Tehran: Goftar; 1991.

16. Ghazveh A. From the Palm Grove to the Street. Tehran: Hamrah; 1990.

17. Sabzevari H. Song of Pain. Tehran: Kayhan; 1988.

18. Kakaei A. Songs of the Red Generation. 1992.

19. Sangari MR. Poetry of the Islamic Revolution. Roshd-e Amuzesh-e Adab-e Farsi. 1993;8(35).

20. Mardani N. Blood Book of the Soil. Tehran: Kayhan; 1985.

21. Mousavi Garmaroudi A. Earring of the Throne (Song of the Downpour). Tehran: Zavvar; 1979.

22. Hosseini SH. In Unison with Ishmael's Throat. Tehran: Islamic Propagation Organization, Art Center; 1985.

23. Saeidi Kiasari H. A Name That Has Been Lost. Tehran: Islamic Propagation Organization, Art Center; 1994.

24. Shahriar MH. Divan of Shahriar. Tehran: Zarrin and Negah; 1997.

25. Ebtehaj H. Black Practice. Tehran: Zenderud; 1992.

26. Hafez Sa-DM. Divan of Hafez. Tehran: Asatir; 1992.

27. Rypka J. History of Iranian Literature. Tehran: Translation and Book Publishing Enterprise; 1975.

28. Ayenehvand S. Revolutionary Literature in Shi'ism. Tehran: Office for the Publication of Islamic Culture; 1980.

29. Al-Isfahani Aa-F. Kitab al-Aghani. Beirut: Dar al-Thaqafa; 1972.

30. Bagheri S. Whisper of Madness. Tehran: Barg; 1987.

31. Herati S. From the Green Sky. Tehran: Islamic Propagation Organization, Art Center; 1985.

32. Salehi B. The Red Palm. Tehran: Cultural Institute for the Expansion of Art; 1994.

33. Behbahani S. Collected Poems: I Will Rebuild You, Homeland. Tehran: Negah; 1991.

34. Esrafilian H. Birth in the Square. Tehran: Islamic Propagation Organization, Art Center; 1985.

35. Sabet Mahmoudi H. The Sea at Ghadir. Tehran: Islamic Propagation Organization, Art Center; 1985.

36. Beigi Habibabadi P. In Estrangement. Tehran: Amir Kabir; 1989.

37. Abdolmalekian MR. Rooted in the Cloud. Tehran: Barg; 1987.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

خومحمدی خیرآبادی س. .، عشقی سردهی ع.، و امیراحمدی ا. . (1404). دگردیسی افق‌های مضمونی و تکوین «غزل‌حماسه» در شعر دفاع مقدس (۱۳۶۷–۱۳۵۹). گنجینه زبان و ادبیات فارسی، 3(2)، 1-23. https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/view/537

مقالات مشابه

1-10 از 273

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.