بوطیقای فرمالیستی روایت در داستانهای منتخب عالیه عطایی و حمیرا قادری: تحلیلی تطبیقی از سازمان روایت و نظام هنرسازهها
کلمات کلیدی:
فرمالیسم روسی, سازمان روایت, آشناییزدایی, فابولا/سیوژه, عالیه عطایی و حمیرا قادریچکیده
این پژوهش به تحلیل تطبیقی بوطیقای فرمالیستی روایت در چهار داستان منتخب از عالیه عطایی و حمیرا قادری میپردازد. از میان پیکرۀ اولیه شامل شش اثر و ۳۰ واحد روایی، «سی کیلومتر» و «فیل بلخی» از عطایی و «جادهها بوی کلاغ میدهند» و «گوشوارۀ انیس» از قادری با نمونهگیری هدفمند معیارمحور انتخاب شدند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر نقد فرمالیستی متن است. تحلیل ها بر فابولا/سیوژه، زمان، کانونیسازی، توزیع اطلاعات، آشناییزدایی، تکرار، تقابل، شبکۀ موتیفی و وجه غالب متمرکز شد. یافتهها نشان داد در داستانهای عطایی، مسئلۀ دسترسی به واقعیت و اعتبار دانستن برجستهتر است؛ «سی کیلومتر» ادراک واسطهمند و «فیل بلخی» تکثر روایتهای رقیب و بی ثباتی معرفتی را سامان میدهند. در مقابل، قادری غیبت و محرومیت را از طریق عناصر مادی و حسی صورتبندی میکند؛ کلاغ، لباس و راه در داستان نخست و چاه، چشم، گوشواره و آیندۀ آموزشی ازدسترفته در داستان دوم نقشی سازماندهنده دارند. در نتیجه، تفاوت دو نویسنده در نحوۀ استقرار وجه غالب و تعامل کارکردی هنرسازهها آشکار میشود. این نتایج ظرفیت فرمالیسم روسی را برای تحلیل نظاممند نثر داستانی معاصر فارسی نیز نشان میدهد.
دانلودها
مراجع
1. Hojatizadeh R. Methodology of Systematic Formalism: A Pioneering Model for Developing the Theoretical Foundations of Twentieth-Century Literary Historiography. Research in Contemporary World Literature. 2022;27(1):174-206.
2. Riyanto B. The Effectiveness of Fabula-Sjuzet in Creating Defamiliarization in the North Sumatran Short Story Collection Pasar Cerita Amaliun. Jurnal Ilmiah KORPUS. 2025;9(1):139-48.
3. Raheem S, Abdullah S, Naheed S. Defamiliarizing Traditions: A Formalist Study of A Rose for Emily by William Faulkner. Global Sociological Review. 2025;10(3):47-55.
4. Al Matarneh MA. A Formalism Reading of Maugham’s “The Three Fat Women of Antibes” and “Rain”. Advances in Language and Literary Studies. 2020;11(1):35-9.
5. Soltani F, Mirhashemi T. Semantic Deviation in the Stories of Bijan Najdi. Literary Arts. 2015;4(6):125-46.
6. Mahmoudi K, Kiani K. A Formalist Criticism of Mersad al-Ebad. Persian Language and Literature. 2012;3(2):127-45.
7. Nafi’ah IZ, Sugiarti. Defamiliarization Techniques in Dewi Lestari’s Novel Akar. Madah: Jurnal Bahasa dan Sastra. 2019;10(2):149-60.
8. Rahimi M, Faeghi S. Identification of Second-Generation Afghani Immigrant Women: A Narrative Analysis of the Nonfiction “The Meaninglessness of My Afghan Form Deeply Distressed Me”. Strategic Research on Social Problems in Iran. 2025;13(4):67-92.
9. Talaei M, Talaei M. Showalter’s Four Approaches to Feminist Criticism in Homeira Qaderi’s Novel Noghreh, Dokhtar-e Daryaye Kabul. Research in Contemporary World Literature. 2019;23(2):433-60.
10. Eichenbaum B. The Theory of the “Formal Method”. Lincoln: University of Nebraska Press; 1965. p. 99-139.
11. Steiner P. Russian Formalism: A Metapoetics. Ithaca: Cornell University Press; 1984.
12. Shklovsky V. Art as Technique. Lincoln: University of Nebraska Press; 1965. p. 3-24.
13. Tomashevsky B. Thematics. Lincoln: University of Nebraska Press; 1965. p. 61-95.
14. Walsh R. Fabula and Fictionality in Narrative Theory. Style. 2001;35(4):592-606.
15. Jakobson R. The Dominant. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press; 1987. p. 41-6.
16. Genette G. Narrative Discourse: An Essay in Method. Ithaca: Cornell University Press; 1980.
17. Seawright J, Gerring J. Case Selection Techniques in Case Study Research: A Menu of Qualitative and Quantitative Options. Political Research Quarterly. 2008;61(2):294-308.
18. Hosseini Shah-Torabi SM. A Formalist Criticism of the Short Story “A Tomb for an Otter”. Contemporary Literature. 2016;1(1):112-8.
19. Ataei A. Dog’s Eye. Tehran: Cheshmeh Publications; 2019.
20. Qaderi H. Anis’s Earring. Tehran: Roodkar Publications; 2008.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Soroushan Ebrahimi Dastjerdi, Ahmad Khiyali Khatibi, Torab Jangi Ghahreman (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
