مضامین عرفانی در دیوانِ اسرار ملاهادی سبزواری: خوانشی سهمحوری مبتنی بر بازتاب، تحلیل و نقد
کلمات کلیدی:
دیوان اسرار, ملاهادی سبزواری, عرفان نظری, عشق الهی, وحدت وجودچکیده
دیوان اسرار ملاهادی سبزواری از آن دست آثاری است که در آن برآیند تجربهی عرفانی و اندیشهی فلسفی در قالب بیان شاعرانه صورتی یکپارچه یافته است. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل مضامین عرفانی این دیوان و تبیین نسبت آنها با مبانی عرفان نظری و حکمت اسلامی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل متنی ابیات منتخب دیوان است. نتایج نشان میدهد که سبزواری در شعر خود مفاهیم بنیادین عرفانی همچون عشق الهی، وحدت وجود، تجلّی، دل و انسان کامل را در شبکهای از تصاویر نمادین و اشارات شاعرانه بازنمایی میکند. در این میان، عشق به منزلهی نیرویی وجودی و فراگیر، محور تبیین حرکت عالم و پیوند موجودات با حقیقت مطلق است و مفاهیم فنا و بقا نیز در پرتو تجربهی سلوکی انسان فهم میشوند. همچنین مفهوم دل به عنوان کانون ادراک شهودی و محل تجلی حقیقت در وجود انسان طرح میشود و مسیر کمال و وصول به مقام انسان کامل را توضیح میدهد. تحلیل اشعار نشان میدهد که سبزواری با بهرهگیری از زبان استعاری و نمادین، مفاهیم پیچیدهی عرفان نظری را از سطح گزارههای انتزاعی به قلمرو تجربهی شاعرانه منتقل میکند. بر این اساس، دیوان اسرار نمونهای برجسته از تعامل میان شعر عرفانی و تفکر فلسفی در سنت اسلامی است و در آن مفاهیم حکمی در قالبی ادبی و تأویلی بازآفرینی شدهاند.
دانلودها
مراجع
1. Pourjavady N, Naeini M. Mysticism and Wisdom in the Iranian-Islamic Tradition. Tehran: Tarh-e No; 2016.
2. Zare F, Fathi R. History of the Transformations of Sadrian Philosophy in the Qajar Period. Tehran: Bina Publications; 2021.
3. Arshad Riahi A, Jafari H. A comparative-analytical study of the views of Mulla Sadra and Mulla Hadi Sabzevari on the supra-immaterial station of the human being. Comparative Theology. 2012;3(8):19-42.
4. Ohadi Z. Mulla Sadra of Shiraz and Mulla Hadi Sabzevari and the critique of philosophers' theories on the problem of mental existence. Javidan Kherad. 2016(30):5-35.
5. Abbasi Hosseinabadi H. Examining the possibility of considering Mulla Hadi Sabzevari's thought as neo-Sadrian. Sadrian Wisdom. 2013;2(1):85-98.
6. Sadr al-Din Muhammad S. Al-Hikmah al-Muta'aliyah fi al-Asfar al-Aqliyyah al-Arba'ah. 1st ed. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Research Institute Publications; 2004.
7. Sabzevari MH. Divan-e Asrar: Complete Persian Poems of Hajj Mulla Hadi Sabzevari: Peka Printing House; 1993.
8. Ibn Arabi M. Fusus al-Hikam. Ashtiani SJ, editor. Mashhad: Hikmat Publications; 2009.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Ramin Hoseinzadeh (Author); Mansour Nikpanah; Mostafa Salari (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
