بازخوانی شطحیات بایزید: کاربرد الگوی نشانه ـ معناشناسی در فهم شطحیات بایزید بسطامی
کلمات کلیدی:
نشانهها, عطار, نمادهای اسطورهای ـ عرفانی, گفتمان عرفانیچکیده
شطحیات، بهعنوان برجستهترین جلوههای گفتمان آشفتۀ عرفانی، با شکستن مرزهای زبان متعارف، بیانگر مستقیمترین تجارب مکاشفهای عارف هستند. با مرور پیشینۀ پژوهشی مرتبط با شطحیات بایزید بسطامی، مشهود است که بیشتر مطالعات، معطوف به تفسیر محتوایی، تبیین ساحتهای عرفانی یا ردّ و قبول شرعی این گزارهها بوده و کمتر پژوهشی به تحلیل سازوکارهای زبانی ـ معناشناختی و نظام گفتمانیِ موجد این صور خارقالعادۀ سخن پرداخته است. این خلأ نظری، پژوهش حاضر را بر آن داشت تا با بهکارگیریِ الگوی نشانه ـ معناشناسی گفتمانی، به بازخوانی و واکاوی فرآیند تولید معنا در شطحیات بایزید بپردازد. پرسش اصلی این است که شطحیات بایزید تحت تأثیر کدام سازوکارهای گفتمانی و با چه کارکردهای نشانه ـ معناشناختی، توانسته است نظام معناییِ بهظاهر پارادوکسیکال و ژرف خود را پدید آورد؟ فرضیۀ تحقیق بر این مبناست که شطحیات، نه بهمثابه گزارههایی گسسته و نامعقول، بلکه در چارچوب یک سامانۀ پویای گفتمانی و از مجرای فرآیندهایی مانند تعلیق، تقابل شدید و فشار نشانه ـ معناشناسی عمل کرده و در جایگاه نشانههای نمایهای و تجلّیگر، زمینه را برای گذار از معانی قراردادی به ساحت امر قدسی فراهم میسازند. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و با تمرکز بر مصادیق متنی از شطحیات منسوب به بایزید بسطامی انجام شده است. یافتهها حاکی از آن است که بایزید با استفاده از رویکردی ناهمسانگرایانه و از طریق فرآیندهای نشانه ـ معناشناختیِ شکلگیری زیباییشناختی و گسست از دنیای قراردادی، گفتمان عرفانی را تا مرز فروپاشی نشانهای پیش برده و نظم رخدادی منحصربهفردی را بنیان نهاده است که در آن، زبان، خود را از فرسودگی معنا میرهاند. در نهایت، این مطالعه نشان میدهد که شطح، فراتر از یک جسارت زبانی، نوعی سازوکار معرفتشناختی برای بیان ناشناختنیها از طریق فروشکستن نظام نشانهای موجود است.
دانلودها
مراجع
1. Stace WT. Mysticism and Philosophy. Tehran: Soroush; 1996.
2. McQuillan M. Paul de Man. Tehran: Nashr-e Markaz; 2005.
3. Guiraud P. Semiotics. Tehran: Agah Publishing Institute; 2002.
4. Scheffler I. Four Pragmatists. Tehran: Nashr-e Markaz; 2011.
5. Shamisa S. Literary Criticism. Tehran: Ferdows; 1999.
6. Sattari J. Sufi Love. Tehran: Nashr-e Markaz; 1996.
7. Shaeiri HR. A Study of the Tensive Process of Literary Discourse. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2010.
8. Shaeiri HR, Vafaei T. A Path to Fluid Semiotics-Semantics: A Case Study of Nima Yushij's Poem Phoenix. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2009.
9. Sokolowski R. Introduction to Phenomenology. Tehran: Gam-e Now; 2005.
10. Shaeiri HR. Foundations of Modern Semantics. Tehran: SAMT Publications; 2005.
11. Shafiei Kadkani MR. The Book of Illumination: From the Mystical Heritage of Bayazid Bastami. Tehran: Sokhan; 2006.
12. Newton E. The Meaning of Beauty. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2002.
13. Baqli Shirazi SR. Commentary on Shathiyat: Including the Ecstatic and Symbolic Sayings of Sufis. Tehran: Tahouri; 2003.
14. Qushayri Aa-Q. Al-Risala al-Qushayriyya. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 1998.
15. Nwyia P. Qur'anic Transformation of Mystical Language. Tehran: University Publishing Center; 1994.
16. Goharin SS. Commentary on Sufi Terms. Tehran: Zavvar Publications; 1993.
17. Yasrebi SY. Philosophy of Mysticism. Qom: Islamic Propagation Office; 1991.
18. Ayn al-Qudat H. Zubdat al-Haqa'iq. Tehran: University Publishing Center; 2000.
19. Pournamdarian T. Symbol and Symbolic Stories in Persian Literature. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 1989.
20. Avani G. Wisdom and Spiritual Art. Tehran: Garous; 1996.
21. James W. Religion and Psychology. Tehran: Islamic Revolution Publications and Education; 1993.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Navid Raisi (Author); Morteza Heidari; Ebrahim Akbari (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
