«عشق سیّال» در رمان «بوف کور» بر پایه نظریه زیگمونت باومن
کلمات کلیدی:
عشق سیّال, بوف کور, صادق هدایت, زیگمونت باومن, روابط عاشقانهچکیده
این پژوهش با هدف بازخوانی رمان «بوف کور» بر پایهی نظریهی «عشق سیّال» زیگمونت باومن، به بررسی سازوکارهای شکلگیری روابط عاطفی در این اثر میپردازد. چارچوب نظری تحقیق مبتنی بر پانزده شاخص اصلی «عشق سیّال» شامل: ناپایداری روابط، مصرفگرایی عاطفی، کوتاهمدتگرایی، فقدان تعهّد، فردگرایی افراطی، اضطراب انتخاب، ترس از صمیمیّت، سطحیبودن روابط، خودمحوری، ابژهسازی معشوق، بیگانگی عاطفی، روابط غیرمستقیم، هویّت سیّال، نیاز به تأیید بیرونی و انزوای نهایی است. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیل محتوای تفسیری با رویکرد میانرشتهای ادبی–جامعهشناختی است و دادهها از طریق بررسی نظاممند متن رمان استخراج و تحلیل شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تجربهی عشق در بوف کور مبتنی بر منطق ناپایداری، بیثباتی هویّتی، ابزارمندی روابط و ضعف پیوندهای دوسویه است. راوی در قالب سوژهای سیّال، فاقد انسجام روانی و تعهّد عاطفی، روابط را در خدمت ارضای نیازهای شخصی و ترمیم خلأ وجودی تجربه میکند. غلبهی فردگرایی، ترس از صمیمیّت، وابستگی به تأیید بیرونی و حذف سوژگی معشوق، مانع شکلگیری پیوندهای پایدار میشود و روابط را به تجربههایی مقطعی، سطحی و فرسوده تبدیل میکند. همچنین، تکرار این الگوها در نهایت به تشدید بیگانگی عاطفی، تهیبودگی روانی و انزوای وجودی راوی میانجامد. نتایج تحقیق نشان میدهد که بوف کور واجد ساختاری منسجم از مؤلفههای «عشق سیّال» است و میتوان آن را نمونهای پیشآگاهانه از بازنمایی بحران روابط انسانی در بستر مدرنیته دانست. این رمان، پیش از صورتبندی نظری باومن، فروپاشی پیوندهای عاطفی، سیّالیت هویّت و شکنندگی روابط را بهصورت ادبی و نمادین بازتاب داده است. بر این اساس، بازخوانی بوف کور در چارچوب «عشق سیّال»، افق تازهای برای تحلیل جامعهشناختی ادبیات معاصر فارسی فراهم میسازد و جایگاه این اثر را در مطالعات میانرشتهای تقویت میکند.
دانلودها
مراجع
1. Giddens A. The Consequences of Modernity. Tehran: Markaz Publishing; 2004.
2. Bauman Z. Liquid Modernity. Tehran: Ney Publishing; 2005.
3. Bauman Z. Liquid Love: On the Frailty of Human Bonds. Tehran: Ney Publishing; 2007.
4. Hedayat S. The Blind Owl. Tehran: Amir Kabir Publications; 2010.
5. Dastgheib A. Criticism and Analysis of the Works of Sadegh Hedayat. Tehran: Negah Publications; 2001.
6. Shafiei Kadkani MR. With Lamp and Mirror: In Search of the Roots of the Transformation of Contemporary Iranian Poetry. Tehran: Sokhan Publications; 1999.
7. Baraheni R. Gold in Copper: On the Criticism and Analysis of the Works of Sadegh Hedayat. Tehran: Zaryab Publications; 1992.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Shahram Akbarnattaj Shoub (Author); Hoseinali Pasha Pasanda; Marzieh Niazazari (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.