نگرش توصیفی – تحلیلی به خویشکاری زنان در قصه‌های عامیانه هرمزگان بر اساس الگوی ولادیمیر پراپ

صبرینه  آسبان; مهدی اسماعیلی; شروین  خمسه

نویسندگان

صبرینه آسبان گروه زبان وادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0007-7967-345X
مهدی اسماعیلی گروه زبان وادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0575-1404
شروین خمسه گروه زبان وادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1599-4370

کلمات کلیدی:

قصّه¬های عامیانه هرمزگان, ولادیمیر پراپ, ریخت¬شناسی, زنان, خویشکاری¬های زنان

چکیده

قصه‌های عامیانه یکی از منابع مهم انسانشناسی و جامعهشناسی برای همه اقوام است و از پشتوانههای فرهنگی هر ملتی به شمار میرود. افسانهها و قصه‌های ایرانی نیز حاوی نکتههای مختلف اجتماعی و فرهنگی است. زنان به عنوان بخشی از جامعۀ انسانی، همواره درعرصۀ قصه‌ها حضوری فعال داشته و رفتارهایی را انجام دادهاند و یا به آن‌ها نسبت داده شدهاست که در الگوی ولادیمیر پراپ با نام خویشکاری از آن یاد میشود و مجموع این خویشکاریها نشان دهندۀ سیمای زنان در قصه‌ها و افسانههای یک ملت است. پژوهش حاضر در پی آن است که به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، سیمای زنان و خویشکاریهای آنان در قصه‌های هرمزگان را با نگاه به الگوی ولادیمیر پراپ، بررسی و ریشهها وعوامل نوع نگرش جامعه به زنان را از این منظر واکاوی نماید. بر اساس یافتههای پژوهش، زنان در قصه‌های هرمزگان بر مبنای میزان حضور، به ترتیب در نقشهای مادر، دختر، نامادری (زن بابا)، همسر، زن همسایه، پیرزن، کنیز (کُلفت) و غیره ظاهر شدهاند. و در خویشکاریها و کارکردهایی چون شریر، قهرمان، شاهزاده خانم، قهرمان دروغین، بخشنده، گسیل دارنده و یاریگر ایفای نقش میکنند. نقش «دختری» بالاترین بسامد را در میان شخصیت‌های قصه‌های هرمزگان دارد و در میان خویشکاری‌ها، بیشترین بسامد به «شرارت» تعلق دارد که نشانۀ نوع نگرش منفی جامعه به زنان و رفتارهای آنان است. بعد از آن به ترتیب خویشکاری شاهزاده خانم، یاریگر و گسیل دارنده نیز بسامد بالایی داشته؛ پیامد کنشهای زنان به منزلۀ عامل اصلی، علاوه بر نهادینه کردن ارزشهای عمیق و مثبت اجتماعی و فرهنگی با توجّه به رسوایی، تحقیر و مجازات، شخصیتهای شریر و قهرمانان دروغین در پایان، میتواند عامل بازدارنده در برابر اعمال غیر اخلاقی و ناشایست زنان در جامعه باشد. زنان در نقش شریر و قهرمان دروغین در پایان داستان به شدّت مجازات شده و حتی در مواردی جان خود را ازدست دادهاند. این جریان از جنبههای مختلف فرهنگی میتواند زمینۀ عبرتپذیری و اثرگذاری مثبت در سطح جامعه محسوب شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Campbell J. The Hero with a Thousand Faces: Gol-e-Aftab; 2008.

2. Mahjoub MJ, Hassan Z. Iranian Folk Literature: Cheshmeh; 2003.

3. Barfar M. The Magical Mirror of Imagination: A Study of Fairy Tales: Amir Kabir; 2009.

4. Propp V. Morphology of Fairy Tales: Tous; 2013.

5. Khadish P. Morphology of Magical Tales: Scientific and Cultural Publishing; 2012.

6. Mosadegh Z, Sheibani Aghdam A, Gozashti MA. Monthly Review of Folk Culture and Literature. 2020;8(33).

7. Mashhadi MA, Golshemi M. Morphology of Romantic Tales in the Section on Women's Deception in One Thousand and One Nights Based on Propp's Narrative Theory. Kohnameh of Persian Literature. 2015;6(3):99-123.

8. Saidi S. Tales and Legends of Hormozgan People: Salsal; 2007.

9. Anousheh H. Encyclopedia of Persian Literature: Ministry of Culture and Islamic Guidance; 2002.

10. Serami G. From the Color of Flowers to the Pain of Thorns: Morphology of Shahnameh Stories: Scientific and Cultural Publishing; 1989.

11. Harland R. A Historical Introduction to Literary Theory from Plato to Barthes: Cheshmeh Publishing; 2006.

12. Delasho ML. The Symbolic Language of Fairy Tales: Tous; 1987.

13. Hosseini M. Roots of Misogyny in Classical Persian Literature: Cheshmeh; 2014.

14. De Beauvoir S. The Second Sex: Tous; 2005.

15. Bayat H. The Centrality of Female Heroes in Folk Tales. Literary Criticism Quarterly. 2010;3(11-12):87-115.