Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 2 زمستان 1403 1403 12 01 An Analysis of the Manifestations of Politeness in Hafez’s Ghazals بررسی مصادیق ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ 389 410 10.61838/jtpll.574 FA هادی نامجو دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فیروزآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزآباد، ایران. نجمه دانائیان دانشیار ، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران. فرح نیازکار استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. Journal Article 2024 09 22 <p>Politeness in Hafez’s ghazals is a multilayered concept that extends beyond verbal courtesy and social etiquette and is closely connected with language, ethics, social relations, love, mysticism, and knowledge. The present study aims to examine the major manifestations of politeness in Hafez’s ghazals and to explain how they are reflected in both the linguistic structure and ethical content of his poetry. The study employs a descriptive-analytical method, and the data consist of selected verses in which linguistic, rhetorical, ethical, social, amorous, mystical, and epistemic forms of politeness are clearly represented. The findings indicate that Hafez frequently employs strategies such as ambiguity, allusion, indirect criticism, rhetorical questioning, irony, prayer, mediation, concision, and softened forms of address when expressing criticism, complaint, request, advice, and protest. These strategies enable him to preserve the critical and semantic force of his discourse while avoiding verbal aggression, insult, and personalized attack. At the ethical and social levels, tolerance, chivalry, friendship, avoidance of harm, rejection of fault-finding, preservation of human dignity, and criticism of hypocrisy constitute major manifestations of politeness. At the amorous and mystical levels, humility before the beloved, secrecy, self-restraint, praise, acknowledgment of the limitations of language, and reverence for truth are central features. Epistemic politeness is also manifested through resistance to self-righteousness, avoidance of premature judgment, and recognition of the limitations of human understanding. Overall, politeness in Hafez’s ghazals is not a marginal theme but a structural principle that connects ethics, aesthetics, and modes of communication within his poetic world.</p> <p>ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ مفهومی چندلایه است که از محدوده نزاکت لفظی و آداب معاشرت فراتر می‌رود و در پیوند با زبان، اخلاق، روابط اجتماعی، عشق، عرفان و معرفت شکل می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مهم‌ترین مصادیق ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ و تبیین چگونگی بازتاب آن در ساختار زبانی و محتوای اخلاقی شعر او انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها از میان ابیاتی انتخاب شده‌اند که در آن‌ها نمودهای روشن ادب زبانی، بلاغی، اخلاقی، اجتماعی، عاشقانه، عرفانی و معرفتی مشاهده می‌شود. یافته‌ها نشان داد که حافظ برای بیان انتقاد، شکایت، درخواست، نصیحت و اعتراض، غالباً از راهبردهایی چون ایهام، کنایه، تعریض، پرسش، طنز، دعا، واسطه‌گذاری، ایجاز و خطاب نرم استفاده می‌کند. این شگردها به او امکان می‌دهند که در عین حفظ قدرت انتقادی و معنایی سخن، از خشونت کلامی، هتاکی و حمله شخصی فاصله بگیرد. در سطح اخلاقی و اجتماعی نیز مفاهیمی چون مدارا، مروت، دوستی، پرهیز از آزار، دوری از عیب‌جویی، حفظ کرامت انسان و نقد ریاکاری از برجسته‌ترین جلوه‌های ادب‌ورزی‌اند. در سطح عاشقانه و عرفانی، فروتنی در برابر معشوق، رازپوشی، خویشتن‌داری، ستایش، پذیرش محدودیت زبان و احترام به حقیقت نقش محوری دارند. همچنین، ادب معرفتی در قالب پرهیز از خودحق‌پنداری، داوری شتاب‌زده و پذیرش محدودیت فهم ظاهر می‌شود. در مجموع، ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ نه یک مضمون فرعی، بلکه یکی از عناصر ساختاری شعر اوست که اخلاق، زیبایی‌شناسی و شیوه ارتباط را به یکدیگر پیوند می‌دهد.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/574/350