Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 4 تابستان 1405 1405 06 01 Explaining Nasim-e Shomal’s Critical Discourse in the Context of the Qajar Minor Despotism Based on Fairclough’s Theory تبیین گفتمان انتقادی نسیم شمال در بستر استبداد صغیر قاجار بر اساس نظریه فرکلاف 1 17 FA مجید محرمی دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی(ره)، شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. رویا احمد امرجی استادیار گروه ادبیات فارسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران شاهپرک فرحبخش اصفهان استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی(ره)، شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 1405 01 05 <p>Critical discourse analysis regards language as a social and ideological practice and examines its relationship with power and social inequalities. Among the approaches developed in this field, Norman Fairclough’s three-dimensional framework—description, interpretation, and explanation—is one of the most comprehensive. Focusing on Fairclough’s explanatory level, the present study analyzes the discourse of Seyyed Ashraf al-Din Hosseini (Nasim-e Shomal), a poet and journalist of the Constitutional era, within the context of the Qajar Minor Despotism. The study aims to explain the relationship between this discourse and prevailing structures of power and dominant ideology and to assess its role in either reproducing or transforming these structures. The findings indicate that Nasim-e Shomal’s discourse engages in a form of “adaptive resistance” through a purposeful duality characterized by explicit criticism veiled in humor, prayer, and allegory. By deconstructing legitimizing concepts such as the “Shadow of God,” delegitimizing hypocritical clerics, and challenging the ideology of fatalism, he constructs a critical discourse that, through an oral network of dissemination, develops into a pervasive force for awakening the collective consciousness. The results suggest that Nasim-e Shomal’s discourse, emerging from the oppressive conditions of authoritarian rule, ultimately contributed to the transformation of structures that legitimized absolute monarchy and advanced a new conception of legitimacy grounded in justice and the national will.</p> <p>تحلیل گفتمان انتقادی، زبان را کنشی اجتماعی و ایدئولوژیک می‌نگرد و پیوند آن را با قدرت و نابرابری‌های اجتماعی واکاوی می‌کند. در این میان، رویکرد سه‌سطحی نورمن فرکلاف (توصیف، تفسیر، تبیین) از جامع‌ترین چارچوب‌ها در این حوزه است. پژوهش حاضر با تمرکز بر سطح تبیین فرکلاف، گفتمان سید اشرف‌الدین حسینی (نسیم شمال)، شاعر و روزنامه‌نگار عصر مشروطه، را در بستر استبداد صغیر قاجار تحلیل می‌کند. هدف، تبیین نسبت این گفتمان با ساختارهای قدرت و ایدئولوژی مسلط، و سنجش نقش آن در بازتولید یا دگرگونی این ساختارهاست. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گفتمان نسیم شمال با دوگانگی هدفمندی (نقد صریح در لفافه طنز، دعا و تمثیل) به «مقاومت تطبیقی» دست می‌زند. او با واسازی مفاهیم مشروعیت‌بخشی چون «سایه خدا»، مشروعیت‌زدایی از روحانیت ریاکار، و به چالش کشیدن ایدئولوژی جبرگرایی، گفتمانی انتقادی پدید می‌آورد که از طریق شبکه توزیع شفاهی، به نیرویی فراگیر برای بیداری وجدان جمعی بدل می‌شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفتمان نسیم شمال، برآمده از دل خفقان استبداد، در نهایت به دگرگونی ساختارهای مشروعیت‌بخش به سلطنت مطلقه یاری رسانده و مشروعیتی نوین بر بنیاد عدالت و اراده ملی پیش می‌نهد.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/487/292