Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 2 زمستان 1403 1403 12 01 An Analysis of the System of Binary Oppositions in Mohammad-Reza Shafi‘i Kadkani’s Resistance Poetry Based on Structuralist Theory واکاوی نظام تقابل‌های دوگانه در اشعار پایداری محمدرضا شفیعی کدکنی بر پایه نظریه ساختارگرایی 358 374 10.61838/jtpll.453 FA محمد نادر شریفی استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1403/10/02 <p>From a structuralist perspective, meaning in a literary text emerges from a network of differential relations among signs, and binary oppositions constitute one of the most fundamental mechanisms through which these relations are organized. Mohammad-Reza Shafi‘i Kadkani’s poetry similarly draws upon a system of semantic oppositions to create a multilayered structure of social, historical, and emotional significations, which, in many instances, is closely connected with the discourse of resistance in contemporary Persian poetry. The present study aimed to examine the functions of binary oppositions in Shafi‘i Kadkani’s poetry and to explain their role in organizing the underlying semantic structure of his poems. The study employed a descriptive-analytical method grounded in the theoretical principles of structuralism and literary semiotics. Its theoretical framework was based on the views of Ferdinand de Saussure, Claude Lévi-Strauss, and prominent theorists of structuralist criticism. The research corpus was purposively selected from the poetry collections In the Garden Alleys of Nishapur, On Being and Singing, and The Second Millennium of the Mountain Gazelle. Signifying units at the lexical, imagistic, and discursive levels were identified and analyzed. The findings indicate that the semantic system of these poems is structured around a series of central oppositions, including movement/stagnation, freedom/captivity, hope/despair, light/darkness, voice/silence, and life/decay. By creating a network of signifying relations, these oppositions transform natural elements and poetic images into ideological signs within the discourse of resistance and generate the semantic dynamism of the text through the tension between opposing poles. Consequently, binary oppositions in Shafi‘i Kadkani’s poetry should not be regarded merely as rhetorical devices; rather, they function as structural mechanisms for producing meaning and representing historical and social experience within the framework of resistance discourse.</p> <p>در رویکرد ساختارگرایی، معنا در متن ادبی حاصل شبکه‌ای از روابط افتراقی میان نشانه‌هاست و تقابل‌های دوگانه یکی از بنیادی‌ترین سازوکارهای سازمان‌دهی این روابط به شمار می‌آیند. شعر محمدرضا شفیعی کدکنی نیز با تکیه بر نظامی از تقابل‌های معنایی، ساختاری چندلایه از دلالت‌های اجتماعی، تاریخی و عاطفی را پدید می‌آورد که در بسیاری از موارد با گفتمان پایداری در شعر معاصر فارسی پیوند می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی کارکرد تقابل‌های دوگانه در اشعار شفیعی کدکنی و تبیین نقش آن‌ها در سازمان‌دهی ژرف‌ساخت معنایی این اشعار انجام شده است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی با تکیه بر مبانی نظری ساختارگرایی و نشانه‌شناسی ادبی است و چارچوب نظری آن بر دیدگاه‌های فردینان دو سوسور، کلود لوی‌استروس و نظریه‌پردازان نقد ساختارگرا استوار است. پیکره پژوهش به‌صورت هدفمند از میان اشعار مجموعه‌های «در کوچه‌باغ‌های نیشابور»، «از بودن و سرودن» و «هزاره دوم آهوی کوهی» انتخاب شد و واحدهای دلالتی در سطح واژگانی، تصویری و گفتمانی استخراج و تحلیل گردید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نظام معنایی این اشعار بر مجموعه‌ای از تقابل‌های محوری مانند حرکت/ماندگی، آزادی/اسارت، امید/یأس، نور/تاریکی، صدا/سکوت و زندگی/تباهی استوار است. این تقابل‌ها با ایجاد شبکه‌ای از روابط دلالتی، عناصر طبیعی و تصاویر شاعرانه را به نشانه‌هایی ایدئولوژیک در گفتمان مقاومت تبدیل می‌کنند و از طریق تنش میان قطب‌های متضاد، پویایی معنایی متن را شکل می‌دهند. در نتیجه، تقابل‌های دوگانه در شعر شفیعی کدکنی نه صرفاً شگردی بلاغی، بلکه سازوکاری ساختاری برای تولید معنا و بازنمایی تجربه تاریخی و اجتماعی در چارچوب گفتمان پایداری به شمار می‌آیند.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/453/264