Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 پاییز 1404 1404 09 30 An Examination of the Function and Role of the Concepts and Representations of Heaven and Hell in Saʿdi’s Collected Works بررسی کاربرد و نقش مفاهیم و جلوه‌های بهشت و دوزخ در کلیات سعدی 1 17 10.61838/jtpll.435 FA طاهره سلیمانی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ايران. شاهرخ حکمت گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران . علی اسکندری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ايران. Journal Article 1404 04 09 <p>In Saʿdi’s intellectual system, the concepts of “heaven” and “hell” extend beyond purely theological notions and function as stylistic devices through which the poet articulates his ethical, lyrical, and mystical worldview. Using a descriptive-analytical method, the present study examines the function and role of these two concepts in Saʿdi’s collected works by exploring their semantic layers and associated literary devices. The findings demonstrate that Saʿdi adopts a multidimensional approach, removing heaven and hell from the realm of abstraction and situating them within tangible human experience. In the lyrical dimension, through the use of preferential simile and hyperbole, he presents the beloved’s beauty as superior to the blessings of paradise. In the didactic dimension, he depicts these concepts as the “embodiment of deeds” and as the logical consequences of virtuous and immoral dispositions. In the mystical dimension, he regards paradise, when contrasted with the direct contemplation of the Divine, as a veil that the realized mystic must transcend. By ingeniously integrating literary devices such as paradox, feigned ignorance, and allegory with eschatological concepts, Saʿdi demonstrates that the immediate paradise of “union” and “virtuous conduct,” as well as the embodied hell of “separation” and “association with the unworthy,” can be experienced in earthly life. Ultimately, this study explains how Saʿdi’s representations of heaven and hell contribute to the construction of a coherent framework for attaining a blessed life in both worlds and how he establishes an organic relationship between social realism and sacred idealism.</p> <p>مفاهیم «بهشت» و «دوزخ» در منظومه فکری سعدی، فراتر از انگاره‌های کلامیِ صرف، به مثابه ابزارهایی سبک‌شناختی برای تبیین جهان‌بینی اخلاقی، غنایی و عرفانی شاعر به کار گرفته شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی کارکرد و نقش این دو مفهوم در کلیات سعدی، با روش توصیفی-تحلیلی به واکاوی لایه‌های معنایی و آرایه‌های ادبیِ مرتبط با آن‌ها می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که سعدی با رویکردی چندوجهی، بهشت و دوزخ را از ساحت انتزاعی خارج کرده و به ساحتِ تجربه‌های ملموس انسانی می‌کشاند. در ساحت غنایی، او با استفاده از تشبیه تفضیل و اغراق، جمال معشوق را بر نعمات بهشتی مرجح می‌داند؛ در ساحت تعلیمی، این دو مفهوم را به مثابه «تجسم اعمال» و پیامدِ منطقی خوی نیک و بد ترسیم می‌کند؛ و در ساحت عرفانی، بهشت را در برابرِ شهودِ حق، حجابی می‌بیند که عارفِ واصل باید از آن عبور کند. سعدی با نبوغ خود در آمیختن صنایع ادبی چون پارادوکس، تجاهل‌العارف و تمثیل با مفاهیم فرجام‌شناختی، نشان می‌دهد که بهشتِ نقد در «وصال» و «اخلاقِ حسنه» و دوزخِ مجسم در «فراق» و «مصاحبت با نااهلان» نهفته است. این پژوهش در نهایت تبیین می‌کند که تصویرگری‌های سعدی از بهشت و دوزخ، در خدمتِ نظام‌سازی برای زندگی سعادتمندانه در هر دو جهان است و او چگونه توانسته است میانِ واقع‌گراییِ اجتماعی و آرمان‌گراییِ قدسی پیوندی ارگانیک برقرار سازد.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/435/254