Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 1 پیاپی ۲ 1402 10 01 An Examination of the Manifestations of Divine and Human Love in Lyric and Mystical Literature with Emphasis on the Ghazals of Hafez and the Ghazaliyāt of Rumi بررسی جلوه‌های عشق الهی و عشق انسانی در ادبیات غنایی و عرفانی با تکیه بر غزل‌های حافظ و غزلیات مولانا 87 101 FA سمیرا بیژنی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Journal Article 1402/08/06 <p>Love is one of the most fundamental concepts in Persian literature and occupies a central position in the works of major poets, particularly Hafez and Rumi. This study was conducted with the aim of examining the manifestations of human love and divine love in lyric and mystical literature, with emphasis on the ghazals of Hafez and the Ghazaliyāt of Rumi. The research method is descriptive–analytical and is based on the study of library sources. This article first explains the concepts of human love and divine love within the Persian literary and mystical tradition and subsequently investigates and analyzes the manifestations of these two forms of love in the poetry of Hafez and Rumi. The findings of the study indicate that in the ghazals of Hafez, love generally possesses a multilayered nature and stands at the boundary between human and spiritual experience, in such a way that the beloved may simultaneously represent both an earthly manifestation and a symbol of a transcendent truth. In contrast, in the Ghazaliyāt of Rumi, love predominantly possesses a divine and mystical nature and is presented as a fundamental force in spiritual wayfaring and in attaining truth. Ultimately, the comparative examination of the works of these two poets demonstrates that although both employ symbolic language and common literary elements, differences in their perspectives and worldviews have caused the concept of love in their poetry to assume distinct yet complementary manifestations. This reflects the richness and breadth of the concept of love in Persian literature.</p> <p>عشق یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در ادبیات فارسی است که در آثار شاعران بزرگ، به‌ویژه حافظ و مولانا، جایگاهی محوری دارد. این پژوهش با هدف بررسی جلوه‌های عشق انسانی و عشق الهی در ادبیات غنایی و عرفانی، با تکیه بر غزل‌های حافظ و غزلیات مولانا انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه‌ای است. در این مقاله ابتدا مفاهیم عشق انسانی و عشق الهی در سنت ادبی و عرفانی فارسی تبیین شده و سپس جلوه‌های این دو نوع عشق در شعر حافظ و مولانا بررسی و تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در غزل‌های حافظ، عشق غالباً ماهیتی چندلایه دارد و در مرز میان تجربه انسانی و معنوی قرار می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که معشوق می‌تواند هم جلوه‌ای زمینی و هم نمادی از حقیقتی متعالی باشد. در مقابل، در غزلیات مولانا عشق بیشتر ماهیتی الهی و عرفانی دارد و به عنوان نیرویی بنیادین در سلوک معنوی و رسیدن به حقیقت مطرح می‌شود. در نهایت، بررسی تطبیقی آثار این دو شاعر نشان می‌دهد که هرچند هر دو از زبان نمادین و عناصر مشترک ادبی بهره می‌گیرند، اما تفاوت در نگرش و جهان‌بینی آنان سبب شده است که مفهوم عشق در شعرشان جلوه‌هایی متفاوت و در عین حال مکمل پیدا کند. این امر نشان‌دهنده غنا و گستردگی مفهوم عشق در ادبیات فارسی است.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/366/213