Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1405 10 01 The Ghazals of Sanā’ī: The First Spark of the Iraqi Style غزل سنایی، بارقه آغاز سبک عراقی 1 14 FA حجت اله رئیسی دکتری زبان و ادییات فارسی، مدرس دانشگاه زابل،‌ زابل. ایران زهرا تدین دانشجوی دکتری زبان و ادبیات غنایی، مدرس دانشگاه، مرکز تحصیلات تکمیلی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. حیدرعلی دهمرده دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Journal Article 1405/11/05 <p>This study aims to examine the thematic structure of the ghazals of Ḥakīm Abū al-Majd Majdūd ibn Ādam Sanā’ī of Ghazna, one of the earliest and most influential ghazal poets in Persian literature and a pivotal figure in the emergence of the Iraqi style. Living in the 5th and 6th centuries AH, Sanā’ī introduced fundamental transformations in both the form and content of the ghazal, liberating it from its earlier dependence on the qaṣīda and establishing it as an independent poetic genre capable of expressing mystical, lyrical, and social themes. The findings of this study indicate that Sanā’ī’s ghazals encompass a multilayered network of themes, among which the praise of the beloved, the depiction of the beloved’s physical and spiritual attributes, the portrayal of the lover’s emotional states, and the conceptualization of love are most prominent. In Sanā’ī’s perspective, love transcends temporal and spatial boundaries and is closely associated with suffering, annihilation, and self-effacement, ultimately leading the lover toward spiritual perfection. Moreover, Sanā’ī’s systematic incorporation of mystical concepts into the ghazal represents a major turning point in Persian literary history, particularly through the tension between reason and love, the use of symbolic mystical language, and the emphasis on spiritual journeying. His engagement with qalandar-like themes and critique of hypocritical asceticism adds a strong social and critical dimension to his poetry. Additionally, elements such as complaint, moral exhortation, and reflection on personal and societal suffering further enrich his ghazals. Ultimately, Sanā’ī’s insistence on steadfastness in love and the valorization of annihilation in the beloved underscores his profound mystical worldview. It can therefore be concluded that Sanā’ī’s ghazals represent a sophisticated synthesis of love, mysticism, and social critique, marking the foundational stage in the development of the Iraqi style in Persian literature</p> <p>این پژوهش با هدف بررسی درونمایه‌های اصلی غزل‌های حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی، به عنوان یکی از نخستین و تأثیرگذارترین غزلسرایان ادب فارسی و آغازگر واقعی مضامین سبک عراقی، انجام شده است. سنایی در سده‌های پنجم و ششم هجری، با ایجاد تحولاتی بنیادین در ساختار و محتوای غزل، توانست این قالب شعری را از وابستگی به قصیده رهایی بخشد و آن را به عرصه‌ای برای بیان مضامین عارفانه، عاشقانه و اجتماعی تبدیل کند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که غزل سنایی مجموعه‌ای چندلایه از مفاهیم گوناگون است که مهم‌ترین آن‌ها شامل ستایش معشوق، توصیف ویژگی‌های ظاهری و معنوی او، شرح حالات عاشق و تبیین ماهیت عشق است. در این میان، عشق در نگاه سنایی مفهومی فرازمانی و فرامکانی دارد که با رنج، فنا و بی‌خودی همراه است و عاشق را به مرحله‌ای از کمال می‌رساند. همچنین، ورود مفاهیم عرفانی به غزل از سوی سنایی، نقطه عطفی در تاریخ شعر فارسی محسوب می‌شود؛ به‌گونه‌ای که تقابل میان عقل و عشق، استفاده از نمادهای عرفانی، و تأکید بر سلوک معنوی، از ویژگی‌های برجسته آثار او به شمار می‌رود. از سوی دیگر، اندیشه‌های قلندری و انتقاد از ریاکاری زاهدان، بعدی اجتماعی و انتقادی به غزل‌های او بخشیده است. زبان گلایه، اندرز و بیان دردهای فردی و اجتماعی نیز از دیگر عناصر مهم در اشعار وی است. در نهایت، تأکید سنایی بر پایداری در مسیر عشق و ارزشمندی فنا در راه معشوق، نشان‌دهنده نگرش عمیق عرفانی اوست. بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که غزل سنایی تلفیقی هنرمندانه از عشق، عرفان و نقد اجتماعی است که بنیان‌گذار مسیر تحول سبک عراقی در ادبیات فارسی به شمار می‌رود.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/327/203