Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 زمستان 1404 1404 10 01 Analysis of Intertextual Connections between Taʿlīq and Nastaʿlīq Scripts (7th–9th Centuries AH) Based on Gérard Genette’s Theory تحلیل پیوندهای بینامتنی خطوط (تعلیق و نستعلیق) قرن 9-7 هجری قمری با تکیه بر نظریه ژارر ژنت 1 20 10.61838/jtpll.239 FA علیرضا خاکپور دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران محمد عارف گروه نمایش، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران محمد رضا شریف زاده گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1404/06/15 <p>The present study analyzes the intertextual connections between the Taʿlīq and Nastaʿlīq scripts during the 7th to 9th centuries AH. This qualitative-analytical research, conducted using a library-based method, employs Gérard Genette’s intertextuality theory to examine the complex and systematic interaction within Iranian-Islamic calligraphy in its historical, political, cultural, and religious contexts. The Taʿlīq and Nastaʿlīq scripts, regarded as dynamic and living texts, not only preserve their spiritual and artistic characteristics but also introduce innovative and advanced principles in aesthetics and legibility, developments that significantly influenced calligraphy across the Islamic world. This study is a descriptive-analytical investigation grounded in Genette’s five main categories—intertextuality, paratextuality, metatextuality, hypertextuality, and architextuality—which collectively demonstrate the continuous dialogue, re-creations, and reciprocal critiques within calligraphic scripts. The findings reveal a multilayered, dynamic, and vibrant process of interactions that ultimately shaped an enduring and influential cultural and artistic identity. This extensive transtextual network, while preserving the artistic authenticity of the scripts, contributed to significant innovations in the art of calligraphy. Moreover, applying Genette’s theory offers new opportunities for interdisciplinary analyses of art, literature, and culture. The present research shows that the Taʿlīq and Nastaʿlīq scripts function not merely as artistic legacies but as living symbols of Iranian-Islamic cultural identity, reflecting continuity and creative transformation. This study can thus pave new pathways for future research in calligraphy and interdisciplinary studies in art and culture.</p> <p>پژوهش حاضر به تحلیل پیوندهای بینامتنی میان خطوط تعلیق و نستعلیق در قرن‌های هفتم تا نهم هجری قمری می‌پردازد. این تحقیق کیفی ـ تحلیلی، که بر اساس روش کتابخانه‌ای انجام شده است، با بهره‌گیری از نظریه بینامتنی ژارر ژنت، تعامل پیچیده و نظام‌مند میان هنر خوشنویسی ایرانی-اسلامی را در بستر تاریخی، سیاسی، فرهنگی و مذهبی آن دوره بررسی می‌کند. خطوط تعلیق و نستعلیق به منزله متونی زنده و پویا، علاوه بر حفظ ویژگی‌های معنوی و هنری خود، قواعد نوین و پیشرفته‌ای را در زمینه زیبایی‌شناسی و خوانایی ایجاد کرده‌اند که این تحولات تأثیر قابل توجهی در خوشنویسی جهان اسلام برجای گذاشته است. این پژوهش، یک مطالعه توصیفی – تحلیلی است که بر مبنای پنج شاخه اصلی نظریه ژنت شامل بینامتنیّت، پیرامتنیت، فرامتنیت، بیش‌متنیّت و سرمتنیّت است که نشان‌دهنده گفت‌وگوی مستمر، بازآفرینی‌ها و نقدهای متقابل خطوط خوشنویسی است.  یافته­های پژوهش بیانگر فرآیندی چندلایه، پویا و زنده از تعاملاتی است که در نهایت به شکل‌دهی هویتی فرهنگی و هنری ماندگار و تأثیرگذار منجر شده است. این شبکه گسترده ترامتنی، ضمن حفظ اصالت هنری خطوط، موجب نوآوری‌های قابل توجهی در هنر خوشنویسی شده است و مطالعه بر اساس نظریه ژنت فرصت‌های جدیدی را برای تحلیل میان‌رشته‌ای هنر، ادبیات و فرهنگ فراهم آورده است.  پژوهش حاضر نشان می‌دهد که خطوط تعلیق و نستعلیق نه تنها به عنوان میراثی هنری، بلکه به عنوان نمادهای زنده هویت فرهنگی ایرانی-اسلامی مطرح هستند که استمرار و تحول خلاقانه را نمایان می‌سازند. این مطالعه می‌تواند مسیر تازه‌ای برای پژوهش‌های آینده در حوزه خوشنویسی و مطالعات میان‌رشته‌ای هنر و فرهنگ باز کند.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/239/165