Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 زمستان 1404 1404 10 02 Creative Imagination in the Ghazals of Bidel Dehlavi خیال خلاق در غزلیات بیدل دهلوی 1 20 10.61838/jtpll.209 FA محمد میر دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Journal Article 1404/04/05 <p>This study aims to examine and analyze the role of “creative imagination” in the ghazals of Bidel Dehlavi, based on mystical and philosophical foundations, particularly the central ideas of Ibn Arabi. The present research is theoretical in nature and employs a comparative–analytical approach. At the outset, the study explicates and analyzes the status and function of the concept of imagination in the thoughts of sages, philosophers, and mystics. It then focuses on Ibn Arabi’s intellectual foundations and categorizes the key related concepts. Through this framework, the study investigates and analyzes the position of creativity and poetic imagination in Bidel Dehlavi’s ghazals by presenting and conceptually interpreting selected poetic examples. Data collection was conducted through library research, and data analysis was carried out qualitatively. The analysis of Bidel’s ghazals reveals that Bidel employs “creative imagination” not merely as an aesthetic tool but as an ontological and epistemological faculty for the manifestation of truth. Core mystical concepts such as “manifestation,” “being and the descent of being,” “creation,” “the Perfect Man,” and “the mirror” constitute the central nucleus of his poetry within the framework of Ibn Arabi’s theory of creative imagination. These concepts assist the poet in expressing the deepest mystical truths. Based on Ibn Arabi’s perspective, Bidel regards the human being as the center of creation and his poetry as a medium for portraying the station of the “Perfect Man.” The intricate imagery and rich metaphors in his ghazals are not mere literary ornaments but the eloquent language of mystical truths that can only be comprehended through creative imagination.</p> <p>این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل نقش «خیال خلاق» در غزلیات بیدل دهلوی، باتکیه‌بر مبانی نظری عرفانی و فلسفی، به‌ویژه اندیشه‌های محوری ابن عربی، انجام پذیرفته است. پژوهش حاضر از نوع نظری و با رویکرد تطبیقی - تحلیلی سامان‌یافته است. در این مطالعه در ابتدا به تبیین و تحلیل جایگاه و نقش مفهوم خیال در اندیشه‌های حکماً، فلاسفه و عرفاً پرداخته و سپس با تمرکز بر مبانی فکری ابن عربی و دسته‌بندی واژگان کلیدی مرتبط اقدام شده است که طی آن به بررسی و تحلیل جایگاه خلاقیت و خیال شاعرانه در غزلیات بیدل دهلوی با ارائه و تحلیل مفهومی نمونه‌های شعری وی اقدام شده است. روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق کتابخانه‌ای بوده و تحلیل داده‌ها به شیوه کیفی صورت پذیرفته است. تحلیل غزلیات بیدل آشکار ساخت که  بیدل از «خیال خلاق» نه صرفاً به‌مثابه یک ابزار زیبایی‌شناختی، بلکه به‌عنوان قوه‌ای هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی برای تجلی حقیقت، بهره برده است و مفاهیم کلیدی چون «تجلی»، «وجود و تنزل وجود»، «خلقت»، «انسان کامل» و «آیینه»، در چارچوب نظریه خیال خلاق ابن عربی، هسته مرکزی شعر او را تشکیل می‌دهند و شاعر را در بیان ژرف‌ترین حقایق عرفانی یاری می‌رسانند. بیدل باتوجه‌به دیدگاه ابن عربی، انسان را مرکز آفرینش و شعرش را بستری برای نمایش مقام «انسان کامل» می‌داند. تصاویر پیچیده و استعاره‌های غنی در غزلیات او، نه صرفاً تزیینات ادبی، بلکه زبان گویای حقیقت‌های عرفانی هستند که از طریق خیال خلاق قابل ادراک‌اند.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/209/152