Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 تابستان 1404 1404 06 01 Networks of Ambiguity and Multilayered Meaning in the Poetry of Khwaju Kermani شبکه‌های ایهام و چندلایگیِ معنا در شعر خواجوی کرمانی 1 17 10.61838/jtpll.175 FA مسعود رستگاری دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران احمد غنی پور ملکشاه استاد تمام گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران مرتضی محسنی استاد تمام گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران مسعود روحانی استاد تمام گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران Journal Article 1404/02/21 <p>Ambiguity is one of the most intricate and masterfully crafted rhetorical devices, endowing poetry with depth, multilayeredness, and an inexhaustible capacity for interpretation. This article focuses on one couplet by Khwaju Kermani, delving into its concealed semantic layers and the network of embedded ambiguities. Through an analytical and comparative approach, it is demonstrated how each lexical element in this couplet carries multiple layers of ambiguity, which—interwoven with literary tradition, material culture, and even the psychology of love—evoke diverse and at times contradictory meanings in the reader’s mind. Drawing upon textual and intertextual evidence, the study identifies and analyzes various forms of īhām, including īhām mursal (extended ambiguity), īhām tanāsob (associative ambiguity), īhām tabādur (immediate ambiguity), allusive ambiguity, and even musical ambiguity. It further illustrates how Khwaju, by exploiting these capacities, not only creates a vivid and theatrical portrayal of love and the beloved’s power but also transforms poetry into an arena for active engagement with the reader and for the endless recreation of meaning. Alongside presenting historical and comparative examples, this research examines the narrative, aesthetic, cognitive, and even ontological functions of ambiguity in Persian poetry, revealing that one of the principal reasons for the endurance and impact of Khwaju’s verse lies in these subtle and multilayered semantic plays. The article invites readers on a journey into the depths of language and imagination, encouraging them to rediscover the pleasure and wonder embedded in Persian poetry.</p> <p>ایهام یکی از پیچیده‌ترین و هنرمندانه‌ترین صنایع بدیعی است که به شعر عمق، چندلایگی و ظرفیتِ بی‌پایانِ تأویل می‌بخشد. این مقاله با تمرکز بر یکی از بیت‌های خواجوی کرمانی به واکاویِ لایه‌های پنهانِ معنایی و شبکهٴ ایهام‌های نهفته در آن می‌پردازد. با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، نشان داده می‌شود که چگونه واژگانِ این بیت، هر یک حامل ایهام‌هایی چندگانه‌اند که در پیوند با سنّت ادبی، فرهنگ مادّی، و حتّی روان‌شناسیِ عشق، معناهایی متکثّر و گاه متضاد را به ذهن مخاطب متبادر می‌کنند. مقاله با تکیه بر شواهد متنی و بینامتنی، انواع ایهام‌های مرشحه، تناسب، تبادر، تلمیحی و حتّی موسیقایی را در این بیت شناسایی و تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه خواجو با بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها، نه‌تنها تصویری زنده و نمایشی از عشق و قدرت معشوق می‌آفریند، بلکه شعر را به عرصه‌ای برای گفت‌وگوی فعّال با مخاطب و بازآفرینیِ بی‌پایان معنا بدل می‌سازد. این پژوهش، ضمن ارائهٴ نمونه‌های تاریخی و تطبیقی، به کارکردهای روایی، زیبایی‌شناختی، شناختی و حتّی هستی‌شناسانهٴ ایهام در شعر فارسی می‌پردازد و نشان می‌دهد که یکی از دلایل ماندگاری و تأثیرگذاریِ شعر خواجو، در همین بازی‌های ظریف و چندلایهٴ معنایی نهفته است. این مقاله، مخاطب را به سفری در اعماق زبان و خیال می‌برد و او را به کشف دوبارهٴ لذّت و شگفتی در شعر فارسی دعوت می‌کند.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/175/119