Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 2 پاییز 1403 1403 09 10 Comparison and Analysis of the Poems of Nasir Khusraw Qubadiani and the Philosophical Ideas of Leibniz from the Perspective of Theological Methodology مقایسه و تحلیل اشعار ناصرخسرو قبادیانی و اندیشه‌های فلسفی لایب نیتس از نظر روش‌شناسی کلامی 272 293 10.61838/jtpll.159 FA عظیمه صباغ نیا دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دزفول، ایران. حمیدرضا اردستانی رستمی دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دزفول، ایران فرزانه یوسف قنبری استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دزفول، ایران مسعود خردمند پور استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دزفول، ایران Journal Article 1403 05 07 <p>In this study, the author seeks to examine and compare the issue of determinism and free will in the works of Nasir Khusraw Qubadiani and Gottfried Wilhelm Leibniz using a descriptive-analytical method. The problem of determinism and free will is among the oldest and most controversial theoretical topics in philosophy and theology, and poets and thinkers from both Iran and the Western world have held diverse views on this issue. Leibniz, the prominent seventeenth-century German philosopher, believed that the world is governed by divine laws and that every event has a specific cause and effect. He argued that God granted human beings free will so they could make decisions. This perspective reflects a synthesis of determinism and free will, indicating that the world operates with a divine order, while humans remain free in their choices. Similarly, Nasir Khusraw, the fifth-century AH Iranian philosopher and poet, addressed the concept of determinism and free will in his works. He held that the world operates under divine power and will, and all events occur in accordance with divine decree. However, he also referenced human free will, asserting that individuals possess agency and are responsible for their decisions in life. The findings of the research indicate that Nasir Khusraw embraced an integrated perspective on determinism and free will, emphasizing both divine predestination and human volition. In contrast, Leibniz distinguished between absolute necessity and conditional necessity and, through his theory of possible worlds, sought to preserve human free will alongside divine determination.</p> <p>نویسنده در این پژوهش درصدد است تا به شیوۀ توصیفی – تحلیلی به بررسی و مقایسۀ موضوع جبر و اختیار در آثار ناصرخسرو قبادیانی و لایب نیتس بپردازد. مسئله جبر و اختیار از قدیمی‌ترین و چالش ‌برانگیزترین موضوعات نظری در فلسفه و کلام است و شاعران و اندیشمندان ایران و جهان دیدگاه­های گوناگونی نسبت به این مسئله داشته­اند. لایب‌نیتس، فیلسوف برجستۀ آلمانی قرن هفدهم، دربارۀ موضوع جبر و اختیار، معتقد است که جهان به‌وسیلۀ قوانین الهی اداره می‌شود و هر رویداد دارای علّت و معلول خاصی است و بر این باور است که خداوند به انسان‌ها، آزادی اراده داده است تا بتوانند تصمیم‌گیری کنند. این دیدگاه، ترکیبی از جبر و اختیار را نشان می‌دهد، به این معنا که جهان دارای نظمی است؛ اما انسان‌ها نیز در انتخاب‌های خود آزاد هستند. ناصرخسرو، فیلسوف و شاعر ایرانی قرن پنجم هجری هم در آثارش به مفهوم جبر و اختیار پرداخته است. او معتقد است که جهان تحت قدرت و ارادۀ الهی قرار دارد و همۀ رویدادها بر اساس مشیت الهی رخ می‌دهد. همچنین به آزادی ارادۀ انسان اشاره کرده و معتقد است که انسان اختیار دارد و مسئول تصمیم‌گیری در زندگی خودش است. نتیجۀ پژوهش بیانگر آن است که ناصرخسرو دیدگاهی تلفیقی نسبت به جبر و اختیار داشته است که هم تأکید بر تعیین الهی و هم بر آزادی ارادۀ انسان را در برمی‌گیرد؛ ولی لایب‌نیتس با تفکیک میان ضرورت مطلق و ضرورت شرطی و با استفاده از نظریۀ جهان‌های ممکن، تلاش کرده است که اختیار انسان را در برابر تعیین الهی حفظ کند.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/159/104