Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 تابستان 1404 1404 05 01 A Sociological Approach to Rumi's Thought on the Theory of Determinism and Free Will (With an Emphasis on the Masnavi-ye Ma'navi) رویکردی جامعه شناختی به تفکر مولوی در باب نظریه جبر و اختیار (با تکیه بر مثنوی معنوی) 1 36 10.61838/jtpll.137 FA فرزانه افسردیر دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران فرزانه یوسف قنبری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران نسیم خواجه زاده گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران. Journal Article 1403/10/03 <p>Structuralist sociology is a theoretical approach aimed at understanding the systems and social structures that shape social concepts and behaviors. This type of sociology represents an effort to utilize models and theories to explain and develop societal systems and structures, which are designed based on modeling and patterning frameworks. A sociological study of the narratives within the Masnavi—as a reflection of how members of society interpret and respond to various events and phenomena—can offer credible and valuable critiques and analyses of the society contemporary to the composition of this work. By employing diverse models and diagrams, as well as critiques and analyses based on these frameworks, and through the analytical examination of the Masnavi’s tales in light of the mentioned patterns and models, a comprehensive understanding of societal behaviors and responses to various issues becomes possible. This sociological investigation can aid in identifying the underlying causes behind specific behaviors and reactions, as well as their impacts on social dynamism. Moreover, it can offer insight into the interactions among different social systems, contributing to more informed decision-making regarding optimal management of social institutions. Among the behaviors and reactions of individuals within society—those that significantly influence interpersonal interactions in various social contexts—is the belief in absolute determinism or complete free will in the execution of daily life affairs. From the analysis of the six books of the Masnavi, it was concluded that this subject is complex, controversial, and to some extent, inseparable. Rumi avoids making dogmatic or definitive statements on these matters; however, he condemns the notion of determinism when it is misused by the indolent and ignorant, and he rejects the form of free will that leads to excess and chaos.</p> <p>جامعه‌شناسی ساختارگرا، رویکردی نظری برای شناخت نظام‌ها و ساختارهای اجتماعی است که مفاهیم و رفتارهای اجتماعی را شکل می‌دهند. این نوع از جامعه شناسی تلاشی برای استفاده از مدل­ها و نظریه­ها جهت تبیین و توسعه سیستم­ها و ساختارهای جامعه است که بر اساس مدل سازی و الگوسازی طرح بندی می­شوند. مطالعه­ی جامعه شناختی حکایت‌های مثنوی از آنجا که مروری بر چگونگی تفسیر و نحوه‌ی واکنش اعضای اجتماع به حوادث و پدیده­های مختلف است، می­تواند نقدها و تحلیل­های معتبر و قابل قبولی در باره­ی جامعه­ی زمان آفرینش این اثر ارائه دهد. با استفاده از الگوها و نمودارهای مختلف و نقد و تحلیل­های مبتنی بر این الگوها و مدل­ها و همچنین با تجزیه و تحلیل حکایت­های مثنوی، بر اساس الگوها و مدل­های ذکر شده، امکان درک همه جانبه­ای از رفتار و واکنش اعضای جامعه به مسائل مختلف فراهم می­ود. این مطالعه جامعه شناختی می­تواند به شناسایی علل زمینه‌ای در پس رفتارها و واکنش‌های خاص و نیز تأثیرات آن‌ها بر پویایی اجتماعی کمک کند. علاوه بر این، می‌تواند بینشی در مورد نحوه تعامل سیستم‌های اجتماعی مختلف با یکدیگر ارائه دهد، که به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر در مورد بهترین نحوه­ی مدیریت بر نهادهای اجتماعی کمک کند. ازجمله کنش­ها واکنش‌های افراد در جامعه که تعاملات افراد را در موقعیت­های مختلف اجتماعی تحت تأثیر قرار می­دهد، اعتقاد به جبر مطلق یا اختیار تام در انجام امور زندگی روزمره است. از بررسی دفترهای شش گانه مثنوی، این نتیجه حاصل شد که موضوع فوق پیچیده و بحث برانگیز وتا حدودی غیر قابل تفکیک می‌باشد. مولانا از ابراز نظر جزمی و قطعی درباره­ی این موضوعات پرهیز نموده است؛ ولی جبری را که مورد سوءاستفاده کاهلان و نادانان می‌شود، مذموم و ناپسند می‌داند و اختیاری را که موجب زیاده خواهی و هرج ومرج می‌شود، ناروا می‌شمرد.</p> https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/137/218