بازنمایی تراژدی فرهنگ و صورت‌های تعامل اجتماعی در شعر فریدون مشیری بر پایه جامعه‌شناسی صوری گئورگ زیمل

تهمینه   بختیاری منش; معصومه خدادادی مهاباد; پرستو  یمینی

نویسندگان

تهمینه بختیاری منش گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد پیشوا ـ ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، پیشوا ـ ورامین، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9985-2451
معصومه خدادادی مهاباد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد پیشوا ـ ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، پیشوا ـ ورامین، ایران https://orcid.org/0000-0002-0583-7403
پرستو یمینی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد پیشوا ـ ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، پیشوا ـ ورامین، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-5620-1982

کلمات کلیدی:

جامعه‌شناسی صوری, گئورگ زیمل, فریدون مشیری, تراژدی فرهنگ, صورت‌های تعامل اجتماعی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل چگونگی بازنمایی «تراژدی فرهنگ» و دگرگونی صورت‌های تعامل اجتماعی در شعر فریدون مشیری، بر پایه نظریه جامعه‌شناسی صوری گئورگ زیمل سامان یافته است. مدرنیزاسیون پرشتاب در جامعه معاصر ایران، به شکاف میان فزایندگی دستاوردهای تمدنی (فرهنگ عینی) و افول ارزش‌ها و عواطف انسانی (فرهنگ ذهنی) انجامید؛ پیامدی بنیادین که بازتاب هنری آن در شعر مشیری در قالب بیگانگی انسان، تنهایی و زوال پیوندهای همدلانه جلوه‌گر شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی، بر پایه سندکاوی و نمونه‌گیری هدفمند از کلیات اشعار مشیری انجام شده و نمونه‌های شعری را بر اساس ماتریس چهاربعدی زیمل شامل «تعداد»، «محیط»، «زمان» و «دوگرایی» مورد کدگذاری و واکاوی انتقادی قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در بعد «تعداد»، تقابل میان پیوندهای اصیل دونفره (دیاد) و هیاهوی جمعی، به انزوای فزاینده سوژه انسانی منجر گشته است. در بعد «محیط»، کلان‌شهر معاصر از طریق خلق موانع کالبدی، تشدید فاصله روانی و ظهور تیپ اجتماعی «غریبه»، تجربه زیسته انسان را از پیوند کهن با طبیعت تهی ساخته است. در بعد «زمان»، سیطره شتاب و زمان مکانیکی تقویمی بر زمان کیفی و درونی چیره شده و در بعد «دوگرایی»، تضادهای بنیادینی همچون «صلح/ خشونت،، «عاطفه/ تکنولوژی» و «زندگی/ مرگ» صورت‌بندی شده‌اند. همچنین واکاوی تطبیقی با آموزه وحدت حیات در اندیشه رابیندرانات تاگور آشکار می‌سازد که شعر مشیری تلاشی زیباشناختی و رمانتیک در جهت مقاومت و بازآفرینی فرهنگ ذهنی در برابر سلطه ساختارهای مکانیکی مدرنیته است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Hossein Hasanpour A, Ali A. A Sociological Analysis of the Themes in Fereydoun Moshiri's Poetry. Textual Studies of Persian Literature. 2013;5(4):71-88.

2. Nasrollah E, Maryam J. Representation of the Metropolis and Human Alienation in Modern Persian Poetry: Based on Simmel's Theory of the Metropolis and Mental Life. Research in Literary Criticism and Stylistics. 2017;8(30):45-68.

3. Mehdi S, Taghi P. The Dialectic of Tradition and Modernity and the Tragedy of Culture in Contemporary Romantic Poetry. Research in Mystical and Comparative Literature. 2019;10(2):93-116.

4. Ali A, Javad T. An Examination of the Concepts of the Stranger and Social Distance in Contemporary Fiction Based on Georg Simmel's Ideas. Sociology of Art and Literature. 2021;13(1):115-38.

5. Ali-Akbar D. Dehkhoda Dictionary. Tehran: University of Tehran Press; 1998.

6. Frederick K. Foundations of Sociology. Tehran: Amir Kabir; 1976.

7. Jamil S. Philosophical Dictionary. Tehran: Hekmat; 1991.

8. George R. Contemporary Sociological Theory. 4th ed. Tehran: Elmi; 1994.

9. Robert E. The Sociology of Literature. Tehran: SAMT; 2009.

10. Ali-Akbar T. Sociology of Persian Literature. Tehran: Forough-e Azadi; 2001.

11. Mahboubeh M. The Social Culture of Rumi's Era. Tehran: Soroush; 2010.

12. Morteza R. The Social History of Iran. 8th ed. Tehran: Negah; 1995.

13. Tim D. Classical Sociological Theory. Tehran: Ney Publishing; 2012.

14. Frédéric V. The Sociology of Georg Simmel. Tehran: Toutia; 2007.

15. Levin LS. The Sociology of Literary Taste. Tehran: Tous; 1994.

16. Georg S. The Metropolis and Mental Life. Social Sciences Letter. 2000(6):6-53.