دیالکتیک کالبد و روان در عرفان اسلامی-ایرانی: بررسی ساختار دیالکتیکی و صور خیال در متون کلاسیک

نویسندگان

  • پیمان معمارزاده عضو هیأت علمی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-5753-7218
  • اعظم پوینده‌پور استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران. https://orcid.org/0009-0005-3096-8973

کلمات کلیدی:

کالبد, عرفان اسلامی, ایرانی, دیالکتیک جسم و جان, استحاله عرفانی, صور خیال

چکیده

این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و تکیه بر متون کلاسیک عرفانی، به واکاوی دیالکتیک پیچیده کالبد و روان در سنت عرفان اسلامی-ایرانی می‌پردازد و از منظر صور خیال و بلاغت عرفانی، نظام تصویری این رابطه را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد نگرش عرفا به بدن، ایستا نبوده و سیری تحولی را از تضاد به یگانگی طی می‌کند. در مرحله نخست و در منظومه زاهدانه، بدن با استعاره‌های «قفس»، «زندان» و «قربانگاه» بازنمایی می‌شود و به مثابه مانعی برای تعالی نیازمند ریاضت دانسته می‌شود. این رویکرد در مراحل عالی‌تر عرفان عاشقانه دگردیسی می‌یابد و با تصویر «مرکب سلوک» و تشبیه «تن چون مریم، جان چون عیسی» جای خود را به پذیرش کالبد به عنوان معبری ضروری برای ادراک حسی می‌دهد. نقطه اوج این روند دیالکتیکی، «استحاله کیمیاگرانه» کالبد است که با عبور از تقابل ماده و معنا در قالب پارادوکس‌هایی چون «رنج گنج آمد» و «قالب از ما جان شد»، به «کالبدی مثالی و نورانی» بدل می‌گردد. افزون بر این، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که کالبد در ساحت آیینی با نمادپردازی غلبه بر جاذبه در سماع، در ساحت کیهان‌شناختی با تصویر عالم صغیر و قطب هستی، و در ساحت فراجنسیتی با استعاره‌های زایش معنوی، کارکردهای نمادین عمیقی می‌یابد. در نهایت مشخص می‌گردد که کالبد در این منظومه، نه ابژه‌ای منفعل، بلکه میدانی پویا برای تجلی روح و تعالی وجود است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Zarrinkoub A. A Search in Iranian Sufism. Tehran: Amir Kabir; 1994.

2. Schimmel A. Mystical Dimensions of Islam. Tehran: Islamic Culture Publishing Office; 1995.

3. Corbin H. The Man of Light in Iranian Sufism. Tehran: Gam-e Now; 1994.

4. Chittick WC. The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-Arabi's Metaphysics of Imagination. Tehran: Negah-e Moaser; 2010.

5. Zabihi M, Nikseresht P. A Critical Examination of the Theory of the Corporeality of the Soul Based on Philosophers' Views. Qabasat. 2013(68):61-96.

6. Davarpanah A, Alavi H, Rostami A. Body, Spirit, and Soul in the Thought of Muhammad al-Ghazali and Thomas Aquinas. Religions and Mysticism. 2011;44(1):63-94.

7. Bazgir M. Body and Soul in Rumi's Masnavi. Kayhan-e Farhangi. 2003(203):66-7.

8. Yousefi G. The Bright Spring: Encounters with Poets. Tehran: Elmi; 1998.

9. Shafiei Kadkani MR. The Language of Poetry in Sufi Prose: An Introduction to the Stylistics of Mystical Vision. Tehran: Sokhan; 2013.

10. Rumi Ja-DM. Selected Ghazals of Shams. Tehran: Jibi; 2009.

11. Zarrinkoub A. Step by Step until Meeting God: On the Life, Thought, and Spiritual Journey of Rumi. Tehran: Elmi; 2000.

12. Sana'i Ghaznavi MiA. The Divan of Hakim Sana'i. Tehran: Sana'i; 1980.

13. Pournamdarian T. Symbol and Symbolic Narratives in Persian Literature. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 1989.

14. Ghazali M. The Revival of the Religious Sciences. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2001.

15. Yathrebi SY. Theoretical Mysticism. Tehran: Bustan-e Ketab; 2006.

16. Movahed MA. Shams of Tabriz. Tehran: Tarh-e Now; 2010.

17. Rumi Ja-DM. The Spiritual Masnavi. Tehran: Amir Kabir; 1994.

18. Homaei Ja-D. Mowlavi-Nameh: What Does Rumi Say? Tehran: Homa; 1990.

19. Hujwiri AiU. Kashf al-Mahjub. Tehran: Soroush; 2004.

20. Nasafi Aa-D. The Perfect Human. Tehran: Tahouri; 2000.

21. Ghazali M. The Alchemy of Happiness. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2007.

22. Najm al-Din Razi AiM. Mirsad al-Ibad. Tehran: Elmi; 1992.

23. Pourjavady N. The Wine of Love: A Study of the Meaning of Wine in Persian Mystical Poetry. Tehran: Karnameh; 2009.

24. Shabestari M. The Secret Rose Garden. Tehran: Tahouri; 2003.

25. Foruzanfar Ba-Z. Commentary on the Noble Masnavi. Tehran: Zavvar; 1991.

26. Hafez Shirazi Sa-DM. The Divan of Hafez. Tehran: Kharazmi; 1989.

27. Ebrahimi Dinani G. The Book of Reason and the Sign of Love. Tehran: Tarh-e Now; 2010.

28. Suhrawardi Sa-DY. The Collected Works of Shaykh al-Ishraq. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies; 1996.

29. Corbin H. The Relations between Illuminationist Wisdom and Ancient Iranian Philosophy. Tehran: Asatir; 2006.

30. Suhrawardi Sa-DY. The Collected Works of Shaykh al-Ishraq. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies; 2001.

31. Attar of Nishapur Fa-D. The Conference of the Birds. Tehran: Sokhan; 2007.

32. Estelami M. Lessons from the Masnavi. Tehran: Zavvar; 2004.

33. Attar of Nishapur Fa-D. Tadhkirat al-Awliya. Tehran: Zavvar; 1991.

34. Khorramshahi Ba-D. Hafez-Nameh. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 1994.

35. Ebrahimi Dinani G. The Radiance of Thought and Intuition in Suhrawardi's Philosophy. Tehran: Hekmat; 1997.

36. Ghazali A. Sawanih al-Ushshaq. Tehran: Iran Culture Foundation; 1991.

37. Jami Aa-R. Nafahat al-Uns min Hadarat al-Quds. Tehran: Ettela'at; 1991.

38. Pournamdarian T. Meeting the Simurgh: Poetry, Mysticism, and the Thought of Attar. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies; 2001.

39. Ayn al-Qudat Hamadani AiM. Tamhidat. Tehran: Manouchehri Publications; 1998.

40. Yathrebi SY. The Philosophy of Mysticism. Tehran: Islamic Propagation Office; 1995.

41. Jahangiri M. Muhy al-Din Ibn Arabi: A Prominent Figure of Islamic Mysticism. Tehran: University of Tehran; 2004.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

معمارزاده پ. .، و پوینده‌پور ا. (1405). دیالکتیک کالبد و روان در عرفان اسلامی-ایرانی: بررسی ساختار دیالکتیکی و صور خیال در متون کلاسیک. گنجینه زبان و ادبیات فارسی، 1-23. https://www.jtpll.com/index.php/jtpll/article/view/463

مقالات مشابه

41-50 از 247

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.