بررسی و تطبیق کهن الگوی قهرمان در منظومه هفت پیکر و خسرو و شیرین نظامی گنجوی (بر اساس نظریات جوزف کمپبل)
کلمات کلیدی:
قهرمان, کمپیل, منظومه هفت پیکر, منظومه خسرو و شیرینچکیده
کهن الگوها که ساختار ناخودآگاه جمعی را تشکیل میدهند دارای استعدادی بالقوه هستند که در پاسخ به انگیزههای بیرونی فعال میشوند و صورتهای گوناگون آنها در رویاها و آثار هنری بازتاب پیدا میکنند. کمپبل برای این الگو، هفده مرحله یاد میکند؛ اما بیشتر اسطورهها تمام این مراحل را دارا نیستند و بعضی فقط روی یکی از این مراحل تمرکز دارند و بعضی هم ممکن است چندین مرحله از آن را دارا باشند. این هفده مرحله، ذیل سه مرحله کلی «جدایی»، «تشرف» و «بازگشت» جای میگیرند. در مرحله جدایی، قهرمان از دنیای عادی به دنیای ناشناختهها سفر میکند، در مرحله تشرف، شرح ماجراها و اتفاقات او در دنیای ناشناخته هاست و بالاخره در مرحله بازگشت، او دوباره به دنیای عادی خود بر میگردد. قهرمان هر دو منظومه پادشاه(=بهرام شه و خسرو پرویز) هستند و ناخودآگاه آنها زنان هستند منتها طبق سنت معمول شعری معشوق خسروپرویز یک زن ولی معاشیق بهرام زنان هفت گنبد هستند. مراحلی که قهرمان دو منظومه بر اساس نظریات جوزف کمپیل طی میکنند اعم از جدایی و تشرف و... تا به مقصود برسند، کم و بیش با هم انطباق دارد البته در منظومه هفت پیکر، بهرام بعض مراحل و آزمونهایی را پشت سر میگذارد که در منظومه خسرو پرویز دیده نمیشود.
دانلودها
مراجع
1. Campbell J. The Power of Myth. Tehran: Markaz; 2024 1403.
2. Jung CG. Man and His Symbols. Tehran: Jami; 2024 1403.
3. Samini N. Tamashakhaneh-ye Asatir (Myth and Archetype in Iranian Dramatic Literature). 1 ed. Tehran: Ney; 2008 1387.
4. Shamisa S. Bayan (Rhetoric). Tehran: Mitra; 2008 1387.
5. Cuddon JA. Dictionary of Literary Terms and Criticism. 2 ed. Tehran: Shadegan; 2007 1386.
6. Dad S. Dictionary of Literary Terms. 2 ed. Tehran: Morvarid; 2004 1383.
7. Shamisa S. Literary Schools. Tehran: Ferdows; 2000 1379.
8. Gheshghaei S, Sarvarzadeh MS. An Archetypal Analysis of Three Mystical Tales from Elahi-Nameh. Islamic Mysticism (Religions and Mysticism). 2011;7(27):115-45.
9. Palmer M. Freud and Jung on religion: Routledge; 2003.
10. Zimran M. Transition from the world of myth to philosophy: Hermes Publications; 2000.
11. Golabchi M, Zeynalifar A. Archetypal Architecture: Fundamental Sustainable Patterns. Tehran: University of Tehran Press; 2014 1393.
12. Ahmadi B. Truth and Beauty: Lessons in the Philosophy of Art. Tehran: Markaz; 2025 1404.
13. Lings M. Title symbol & archetype: A study of the meaning of existence: Fons Vitae; 2006.
14. Shahroudi F. Archetypal Analysis of the Film "Red Ribbon" (1998) from the Perspective of Jean Shinoda Bolen Focusing on the Female Character. Woman in Culture and Art. 2019;11(3):345-68.
15. Memarian G, Tabarsa MA. Architectural Type and Typology. Iranian Scientific Association of Architecture and Urban Planning. 2013:103-14.
16. Ching FD. A visual dictionary of architecture: John Wiley & Sons; 2011.
17. Odajnyk VW. Jung and politics: The political and social ideas of CG Jung: iUniverse; 2007.
18. Campbell J. The Hero with a Thousand Faces. Mashhad: Gol-e Aftab; 2017 1396.
19. Vaheddust M. Mythical Institutions in Ferdowsi's Shahnameh. Tehran: Soroush; 2000 1379.
20. Jafari T. Analysis of the Initial Situation in Nezami's Poems Khosrow and Shirin, Lily and Majnun, and Haft Peykar. University of Tabriz Journal. 2016;2(34):225-36.
21. Bagheri Nasaei M. A Study of Similarities Among Mythological Heroes. University of Qom Journal. 2010(214):333-8.
22. Hashemi M. Analysis of Symbols and Archetypes in a Section of Khosrow and Shirin. Journal of the Faculty of Literature, University of Tabriz. 2013(224):313-35.
23. Ahmadnezhad K. Analysis of Nezami Ganjavi's Works. Tehran: Paya; 1996 1375.
24. Vogler C. The Writer's Journey: Mythic Structure for Writers. Tehran: Minavi Kherad; 2008 1387.
25. Balami AAM. Tarikh-e Balami. Tehran: Zavvar; 1974 1353.
26. Zahiri Samarghandi MIA. Sindbad-Nameh. Tehran: Ketab Farzan; 1983 1362.
27. Faramarz Ibn Khodadad. Samak-e Ayyar. Tehran: Agah; 2024 1403.
28. Madiuro JR, Wheelwright JB. Archetype and Archetypal Pattern. Arghanoun. 2003(22):281-7.
29. Shamisa S. Dastan-e Yek Ruh (The Story of a Spirit). Tehran: Ferdows; 1995 1374.
30. Abdi L. A Study of the Two Main Characters of the Poem "Vis and Ramin" Based on the Hero's Journey Pattern. Adab-e Pazhuhi Journal. 2013(24):312-22.
31. Chevalier J, Gheerbrant A. Dictionary of Symbols. Tehran: Jeyhoon; 2009 1388.
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 خدایار ظفری (نویسنده); مرتضی رزاقپور; رضا صادقی شهپر (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
